در آن زمان ، چون تقويم‌هاى متعدّد « از چندين مستخرج انتشار مىيافت [ و ] اختلافات ما بين آنها مايهء تشتّت آرا مىگرديد ، پس حكم اكيد همايونى بر اين‌گونه شرف صدور ارزانى داشت كه از تاريخ سنهء آتيهء ايت‌ئيل « 1 » ( 1291 ه . ق . ) و ما بعدها طبع تقويم . . . . به شخص معزّى اليه انحصار خواهد داشت و احدى را ، خواه در دار الخلافه و خواه در ولايت ديگر از ممالك محروسه ، حقّ طبع تقويم نخواهد بود » و در ضمن ، « تقاويم ساير علماى فن تنجيم به هيچ‌وقت انطباع » نخواهد يافت . با اين تمهيدات ، كار استخراج تقويم رسمى كشور عملا به انحصار عبد الغفّار درآمد و وى تقويم ساليانهء مربوط به چهل و هشت سال ( از 1289 تا 1337 ه . ق . يعنى تا يازده سال پس از مرگ خود ) را محاسبه و استخراج كرد . « اين انحصار ، در جامعه‌اى كه سعد و نحس ايّام ، موعد تحويل سال و رؤيت هلال ماه و بودن قمر در عقرب و . . . . در تنظيم زندگى اجتماعى و ترتيب امور اخروى و دنيوى اعضاى آن تأثير بسزا داشت ، مسؤوليّتى پراهميت بود كه هم اعتبار اجتماعى را به دنبال مىآورد و هم مىتوانست با توجّه به فروش فراوان تقويم ، منبع درآمد ناچيزى نباشد » 13 و از اين‌رو بالطّبع حسادت‌ها و دشمنىهايى را هم برمىانگيخت . 14 شايان توجّه است كه نجم الدّوله نخستين كسى است كه تعبير « سال هجرى شمسى » را كه تا آن زمان « سال جلالى » خوانده مىشد ، در بالاى يكى از صفحات تقويم فارسى سال 808 جلالى ( مطابق 4 - 1303 ه . ق . ) درج و در تقويم‌هاى سال بعد ، ستون جديدى براى روزها و دوازده برج حمل ، ثور ، . . . . . و حوت منظور كرد . بدين ترتيب ، نجم الدّوله بين روزها و برج‌هاى سال شمسى و واقعهء هجرت حضرت ختمى مرتبت ( ص ) از مكّهء معظّمه به مدينهء منّوره ارتباطى نزديك به‌وجود آورد و از اين طريق ، تقويمى اختراع و ابداع كرد كه امروزه به نام « تقويم هجرى شمسى برجى » معروف شده است . البّته بعدها ، ساير تقويم‌نويسان نيز ، به تدريج ، به تقليد و تبعيت از نجم الدّوله ، تقويم هجرى شمسى برجى را به صورتى كه بدان اشاره شد ، در تقويم‌هاى استخراج شدهء خود درج كردند . بنابر آنچه گفته شد ، تا قبل از اوّل فروردين 808 جلالى - مطابق 14 جمادى الثّانى 1303 ه . ق . - تقويمى كه اساس آن شمسى و مبدأ آن سال هجرت حضرت محمّد ( ص ) به مدينه باشد ، در ايران رايج نبوده است . به ديگر سخن ، تقويم هجرى شمسى به مدّت 1264 سال شمسى ، به‌طور مطلق ، وجود نداشته است . 15 ناگفته نماند كه يكى از وظايف نجم الدّوله در دوران سلطنت ناصر الدّين شاه اين بود كه هنگام تحويل سال ، در مراسم سلام خاصّى كه در تالار موزه برگزار مىشد ، زمان دقيق تحويل

--> ( 1 ) . در لغت به معناى سال سگ ، يازدهمين سال از دورهء دوازده سالهء تركان ( فرهنگ معين )